Gıda ile temas eden karton ambalaj: Türk Gıda Kodeksi ne diyor?

Pasta kutusu, pizza kutusu, kurabiye ambalajı ya da kuru gıda paketi... Karton, gıda sektörünün en çok kullandığı ambalaj malzemelerinden biridir. Ancak kutu gıdayla doğrudan temas edecekse, sıradan bir koliden farklı kurallara tabidir. Bu yazıda Türkiye'deki temel düzenlemeyi, işletmenizin dikkat etmesi gereken noktaları ve doğru kutuyu seçerken sormanız gereken soruları özetliyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat değişebilir; işletmenize özel yükümlülükler için yönetmeliğin güncel metnine ve gerektiğinde Tarım ve Orman Bakanlığı'na başvurun.

Hangi yönetmelik geçerli?

Türkiye'de gıda ile temas eden madde ve malzemeler için çerçeve düzenleme, Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik'tir. Yönetmelik 5 Nisan 2018 tarihli ve 30382 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na dayanılarak hazırlanmıştır. Daha önce yürürlükte olan 2011 tarihli düzenlemenin yerini almış ve sonradan çeşitli değişikliklerle güncellenmiştir.

Yönetmelik, Avrupa Birliği'nin gıda ile temas eden malzemelere ilişkin 1935/2004 sayılı Tüzüğü dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bu nedenle AB pazarına da ürün gönderen işletmeler için ilkeler büyük ölçüde benzerdir.

Kimleri kapsar?

Yönetmelik; ambalaj malzemeleri, kaplar, mutfak gereçleri gibi gıdayla temas etmesi amaçlanan ya da makul olarak temas etmesi beklenen bütün madde ve malzemeleri kapsar. Karton pizza kutusu, pasta kutusu, kese kağıdı ve doğrudan gıdaya değen iç ambalajlar bu kapsama girer.

Temel ilke: gıdaya madde geçmemeli

Yönetmeliğin genel kuralı, malzemelerin iyi üretim uygulamalarına göre üretilmesi ve öngörülen kullanım koşullarında gıdaya şu sonuçları doğuracak miktarda madde geçirmemesidir:

• İnsan sağlığını tehlikeye sokmak,
• Gıdanın bileşiminde kabul edilemez bir değişikliğe yol açmak,
• Gıdanın duyusal özelliklerinde (tat, koku, görünüm) bozulmaya neden olmak.

Ayrıca malzemenin etiketlenmesi, reklamı ve sunumu tüketiciyi yanıltmamalıdır.

"Öngörülen kullanım koşulu" neden önemli?

Aynı karton kutu kuru kurabiye için uygunken sıcak ve yağlı bir yiyecek için uygun olmayabilir. Sıcaklık, nem, yağ oranı ve temas süresi, kartondan gıdaya madde geçişini etkiler. Bu yüzden ambalaj seçerken kutunun hangi gıdayla, hangi sıcaklıkta ve ne kadar süre temas edeceğini en baştan tanımlamak gerekir.

Etiketleme: kutunun üzerinde ne olmalı?

Yönetmeliğin etiketleme maddesine göre, henüz gıdayla temas etmemiş ve piyasaya arz edilen malzemelerde şu bilgiler yer almalıdır:

1. Gıdayla temasa uygunluk ifadesi: "Gıda ile temasa uygundur" ibaresi, kullanımına özgü bir ifade ya da Ek-2'de yer alan sembol (kadeh ve çatal). Gıdayla temas amacı doğası gereği açık olan ürünlerde bu bilgi zorunlu tutulmayabilir.
2. Gerekiyorsa güvenli kullanım talimatı: sıcaklık, süre gibi kullanım koşulları.
3. Üretici ya da satıcının adı ve adresi.
4. İzlenebilirliği sağlayan işaret veya tanımlama.
5. İşletme kayıt numarası: Gıda ile temas eden madde ve malzeme üreten işletmelerin kaydına ilişkin ayrı bir yönetmelik (3 Ağustos 2012 tarihli ve 28373 sayılı Resmî Gazete) kapsamında verilen numara.

Bilgiler görünür, kolay okunur ve silinmeyecek şekilde yer almalıdır. Perakende satışta bu bilgiler Türkçe olmalıdır.

Baskılı gıda kutularında dikkat

Logo ve marka baskılı pizza ya da pasta kutusu tasarlarken etiket bilgileri için alan ayırmayı unutmayın. Baskı yüzeyi planlamasında bu alanı en baştan belirlemek, sonradan etiket yapıştırma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Tasarım aşaması için logo baskılı kutu tasarım ipuçları yazımıza bakabilirsiniz.

Uygunluk beyanı ve izlenebilirlik

Yönetmelik, özel düzenlemesi bulunan malzemeler için yazılı uygunluk beyanını zorunlu tutar. Bu beyan, malzemenin ilgili kurallara uygun olduğunu bildirir ve gerektiğinde uygunluğu gösteren belgelerle desteklenir. Gıda işletmesi olarak ambalaj tedarikçinizden kullanım koşullarınızı belirterek uygunluk beyanı istemeniz, denetimlerde işinizi kolaylaştırır.

İzlenebilirlik ise malzemenin üretimden dağıtıma kadar bütün aşamalarda takip edilebilmesidir. Bir sorun çıktığında hangi partinin hangi müşteriye gittiğinin bilinmesi gerekir. Ambalaj siparişlerinizde parti ya da üretim tarihini kayıt altında tutmak bu zincirin sizin tarafınızdaki halkasıdır.

Karton gıda ambalajı seçerken sorulacak sorular

Temas doğrudan mı, dolaylı mı?

Ambalajlı ürünleri taşıyan dış koli ile gıdaya doğrudan değen pizza kutusu aynı değildir. Dolaylı temasta standart oluklu koli çoğu zaman yeterlidir; doğrudan temasta ise temas yüzeyinin uygunluğu belirleyicidir.

Gıda kuru mu, yağlı mı, sıcak mı?

Kuru gıdalarda karton güvenli ve yaygın bir çözümdür. Yağlı ve nemli gıdalarda yağ geçirmez kağıt, bariyer kaplama ya da iç ambalaj gerekebilir. Sıcak gıdalarda kutunun buharı dışarı vermesi ve tabanın yumuşamaması da önemlidir. Pizza kutularında havalandırma deliklerinin bu yüzden kullanıldığını pizza kutusu kategorimizde anlattık.

Geri dönüştürülmüş lif kullanılabilir mi?

Geri dönüştürülmüş kağıt, ambalajın çevresel etkisini azaltır. Ancak geri dönüşüm sürecinden gelen kağıtlarda önceki kullanımlardan kalan madde kalıntıları bulunabilir. Bu nedenle yağlı, nemli ya da sıcak gıdayla doğrudan temas eden yüzeylerde saf lifli kağıt ya da bariyer katman tercih edilir. Kuru ve ambalajlı ürünlerin dış kutusunda ise geri dönüştürülmüş kraft rahatlıkla kullanılır. Sürdürülebilirlik tarafını kraft koli ve geri dönüşüm yazımızda ele aldık.

Mürekkep yüzeyi nerede?

Baskı, gıdaya değmeyen dış yüzeyde olmalıdır. Kutu içi baskı isteniyorsa mürekkebin gıdayla temasa uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

EcologicoPack'ten nasıl destek alırsınız?

Gıda ambalajı ve pizza kutusu kategorilerimizde paket servis ve gıda sektörü için kutuları adet kademeli fiyatla bulabilirsiniz. Gıdayla doğrudan temas edecek bir ambalaj için sipariş vermeden önce kullanım koşulunu (gıda türü, sıcaklık, temas süresi) bize iletin; ürün bazında hangi belgelerin sunulabileceğini teklif aşamasında sizinle netleştiririz. Özel ölçü veya baskı için özel üretim formunu kullanabilirsiniz.

Kaynaklar

• Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik, güncel metin (mevzuat.gov.tr)
• Yönetmeliğin ilk yayımı: Resmî Gazete, 5 Nisan 2018, sayı 30382
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
• AB 1935/2004 sayılı Tüzük: gıda ile temas eden madde ve malzemeler (EUR-Lex)